Axtarış 
         DÖVLƏT XADİMLƏRİ     ELM XADİMLƏRİ     MUSİQİ XADİMLƏRİ
          ŞAİR VƏ YAZICILAR     RƏSSAMLAR     TEATR, KINO XADİMLƏRİ

Bəstəkar, musiqiçilər



 


Hacibəyov (Hacibəyli) Üzeyir Əbdülhüseyn oğlu

(18.9.1885, Şuşa qəzasının Ağcabədi kəndi 23.11. 1948, Bakı) Azərbaycan bəstəkarı, musiqişünas alim, publisist, dramaturq, pedaqoq və ictimai xadim.

Müasir Azərbaycan professional musiqisinin və milli operasının banisi. Şərqdə ilk operanın yaradıcısı. SSRİ xalq artisti (1938), Azərbaycan Elmlər Akademiyasının akademiki (1945). Professor (1940). Stalin mükafatı laureatı (1941, 1946). Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının sədri (193848), Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının rektoru (1928 29; 193948), Azərbaycan Elmlər Akademiyasının İncəsənət İnstitutunun direktoru (194548) olmuşdur.

Hacıbəyov bədii yaradıcılığa publisistika ilə başlamışdır. O, "İttihad" , "Həyat", "İrşad" , "Tərəqqi" , "Həqiqət" , "İqbal" , "Yeni iqbal" qəzetlərində və "Molla Nəsrəddin" jurnalında "Ordan-burdan" , "O yan bu yan" və s. başlıqlar altında "Ü" , "Filankəs" və s. gizli imzalarla dövrün mühüm ictimai-siyasi, maarifçilik məsələlərinə dair çoxlu məqalə, felyeton və satirik miniatürlər dərc etdirmişdir.

Hacıbəyovun 1908 il yanvarın 12-də (yeni təqvimlə 25-də) Bakıda "H.Z.Tağıyevin teatrında göstərilən "Leyli və Məcnun" operası ilə təkcə Azərbaycan deyil, bütün müsəlman Şərqində opera sənətinin əsası qoyulmuşdur; operanın librettosunu Hacıbəyov Füzulinin eyniadlı poeması əsasında yazmışdır. Hacıbəyov 190915 illərdə bir-birinin ardınca "Şeyx Sənan" (1909), "Rüstəm və Söhrab" (1910), "Şah Abbas və Xurşid Banu" (1912), "Əsli və Kərəm" (1912), "Harun və Leyla" (1915) muğam operalarını bəstələmişdir.

O, Azərbaycanda musiqili komediya janrının yaradıcısıdır (komediyalarının mətnini də özü yazmışdır). Onun " Ər və arvad" (ilk tamaşası 1910), "O olmasın, bu olsun" (ilk tamaşası1911), "Arşın mal alan" (1913) musiqili komediyalarında inqilabdan əvvəlki Azərbaycan məişəti, xalq adət və ənənələri öz əksini tapmışdır.

Hacıbəyov 191820-ci illərdə Azərbaycan Demokratik Respublikasının hakimiyyəti dövründə "Azərbaycan" qəzetində fəaliyyət göstərmişdir.

Hacıbəyov 1921ci ildə Bakıda azərbaycanlı tələbələr üçün ilk musiqi məktəbini Azərbaycan Dövlət Türk Musiqi Məktəbini (sonralar texnikum) təşkil etmişdir; texnikum (ilk direktoru Hacıbəyov olmuşdur) 1926 ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyası ilə birləşdirilmişdir.

Hacıbəyovun təşəbbüsü ilə 1936 ildə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyası nəzdində yenidən təşkil olunmuşdur. O, 1927 ildə M. Maqomayevlə birgə ilk "Azərbaycan türk el nəğmələri" məcmuəsini nəşr etdirmişdir. Hacıbəyov 1931 ildə Azərbaycan Radio Komitəsi yanında ilk notlu xalq çalğı alətləri orkestri təşkil etmişdir. Hacıbəyov bu orkestr üçün 1931 32 illərdə bəstələdiyi 1-ci ("Çahargah" ) və 2-ci ("Şur" ) fantaziyalarını bəstələmişdir. Orkestrə ilk vaxtlar Hacıbəyov özü dirijorluq etmişdir. Hacıbəyovun kamera instrumental əsərləri içərisində skripka, violonçel və orkestr üçün bəstələdiyi "Aşıqsayağı" (1931) triosu Azərbaycan musiqisində ilk ansambl pyeslərindəndir. Hacıbəyov bu dövrdə kütləvi mahnı janrına da müraciət etmişdir ("Süvari mahnısı" , "Pilotlar" ). O, 30-cu illərdə bir neçə kantata-Firdovsinin 1000 illiyinə (1934), M. F.Axundova həsr olunmuş "Ölməz sənətkar" (1938) və s. yazdı.

1937 il aprelin 30-da Azərbaycan Opera və Balet Teatrında ilk dəfə "Koroğlu" operası (librettosu H. İsmayılov və M. S. Ordubadinindir) tamaşaya qoyuldu.

Hacıbəyovun "Arşın mal alan" musiqili komediyası ingilis, alman, Çin, ərəb, fars, polyak, rus, Ukrayna, belorus, gürcü və s. dillərə tərcümə edilmiş, bir çox şəhərlərdə, o cümlədən Moskva, Nyu-York, Paris, London, Tehran, İstanbul, Qahirə, Pekin, Berlin, Varşava, Sofiya, Budapeşt, Buxarest və s. yerlərdə tamaşaya qoyulmuşdur. "O olmasın,bu olsun" musiqili komediyası Zaqafqaziya, Dağıstan, Orta Asiya, Türkiyə, Bolqarıstan, İran və Yəməndə, "Koroğlu" operası isə Aşqabadda (1939, türkmən dilində), Yerevanda (1942, erməni dilində), Daşkənddə (1950, özbək dilində) səhnəyə qoyulmuşdur. Hacıbəyovun "Arşın mal alan" musiqili komediyası 1916 (rej. Belyakov), 1917 (rej. B. Svetlov), 1945 (rejissorlar R. Təhmasib, N. Leşşenko) və 1965 (rejissor T. Tağızadə) illərdə, "0 olmasın, bu olsun" (rejissor H. Seyidzadə)1956 ildə ekranlaşdırılmışdır. Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasına (1949) və Azərbaycan Dövlət Simfonik Orkestrinə (1944) Hacıbəyovun adı verilmişdir. 196670 illərdə Azərbaycanda Hacıbəyov adına Respublika Dövlət mükafatı təsis edilmişdi. Şuşada (1965) və Bakıda (1975) Hacıbəyovun ev muzeyləri açılmIşdır.

   

© Musigi Dunyasi